servies porselein sfeervol aan tafel

servies

Servies als porselein cq aardewerk is altijd sfeervol aan en op tafel. Bij elkaar horend stel borden en schalen ? Zit toch wel iets meer aan vast.

Past het qua materiaal bij elkaar, past het bij wat je van plan bent om op tafel te serveren ? Serveren ? Tja, het buitenlandse woord servire ( Frans, Italiaans ) betekent serveren, of opdienen. Servant dient op. Kortom, datgene wat gegeten gaat worden op een aantrekkelijke manier voorzetten. Presenteren is een variant. En daar gaan we het hier over hebben.

Servies is de naam voor alle aardewerk gebruiksvoorwerpen, die we bij de maaltijd gebruiken, zoals bord en beker, kop en schotel, in vroeger tijden werden ook andere materialen toegepast, als hout, porselein, metaal, glas, steen. Servies, alle kans dat het woord terugvoert tot het Franse “servir” = dienen of bedienen, de middelen waarvan we ons bedienen, in dit geval….. aan tafel, zoals we veel van onze “nette” gewoonten aan het Frans hebben ontleend.

eetgerei en schotels borden kopjes etc.

In zeer vroege tijden gebruikte de mens al aardewerk voor potten en pannen of schalen, denk aan de klokbeker-cultuur in voor wat toen Nederland was. Het zag er wel iets anders uit dan nu, maar valt nog immer onder de term servies.

wat is aardewerk in de sfeer van servies

Met aardewerk worden in het algemeen potten, schalen en kruiken bedoeld, gebakken uit rivierklei of leem, op een temperatuurtje zo tussen 800 en 1100°C. De betere soorten klei kunnen met hogere temperaturen gebakken worden, de wat mindere soorten redden het niet met die hoge temperaturen en blijven dan iets poreus, moeten dan dùs met een glazuurlaag worden bedekt om waterdicht te worden. Je wilt tenslotte de soep niet zien dalen dwars door je soepkop naar onder, in plaats van….. Dus is in de loop der tijd het glazuur gevonden, waardoor het meer en meer ons servies gaat worden :

glazuur en servies

Het glazuur, in feite gesmolten glas ( glazuur » glas uur ) , bevat lood- of tinglazuur en smelt al bij relatief lage termperatuur, vloeit dan over het oppervlak van het product, bedekt dit, waardoor het geheel een waterdichte laag zal krijgen. Overigens kan men deze glazuur , net als lak , diverse kleuren meegeven of het wit of transparant laten zijn.

Glazuur kan ook email genoemd worden, doorgaans in de combinatie met metalen voorwerpen. Zo is bijvoorbeeld Terracotta ongeglazuurd aardewerk.

Geglazuurd aardewerk wordt ook wel keramiek genoemd. En keramiek en servies komen al dichter bij elkaar.

keramiek

Het woord “keramiek” komt van het Grieke “keramos”, wat staat voor aardewerk-vat.

porselein en servies

Bij porselein hebben we het dus over een betere soort klei ( gemengd met kwarts = zilverzand om bij het bakken het produkt glasachtig te laten worden en veldspaat = graniet ), die met hogere temperaturen (1200-1400°C) kan worden gebakken, daarbij dus glas-achtig wordt.

Porselein is hard, maar ook iets doorschijnend en wanneer je er met een nagel tegenaan tikt, klinkt het helder, bijna helder als glas. Het materiaal is als isolator in de elektrische wereld bekend, omdat het slecht stroom geleid, denk aan de witte koppen op ouderwetse houten palen met stroomdraden, waardoor de stroom niet per paal naar de grond afgevoerd wordt. Gegeven het feit, dat er nog steeds vanuit oude scheepswrakken voorraden porselein uit de zee worden opgediept, pleit voor de standvastigheid van het materiaal onder zeg maar rustig : veel omstandigheden, vocht in het bijzonder. Porselein en servies is een goed huwelijk.

majolica / faience

Bij keramiek kan ook sprake zijn van zogenaamde majolica : moet je ‘m wel even laten vallen anders zie je geen scherf , maar neem dan maar aan dat je dan ziet dat de scherven rood zijn gekleurd door het ijzergehalte in de klei; bij faience leidt die aktie tot gele scherven omdat de klei gemengd werd met kalk of mergel met als doel om het op het veel wittere Chinees porselein te laten lijken. (de firma list en bedrog in oude tijden ? ).

China en porselein (- servies)

Zeker Chinees porselein is onderdeel van het servies ( geweest ), in het bijzonder het thee servies. Ooit zou het porselein zijn uitgevonden in het oude China, zo tussen de 7de en de 9de eeuw n.C., om het dure groene jade en het witte jaspis te imiteren, hoewel er ook banden zijn met Perzisch keramiek. Loepzuiver is dit niet, omdat we natuurlijk sterk afhankelijk zijn van beschreven historie of vondsten. En omdat we nog steeds nieuwe zaken “vinden”, is het niet uitgesloten dat ook hier nog oudere uitvinders aan de orde kunnen komen.

porselein als naam

Marco Polo , de reizende Italiaan, kwam op zijn reizen in kontakt met porseleinen eetgerei of servies en vergeleek het glanzende basismateriaal met de roze (binnenkant) schelp van een zeeslak dat in Italie “porcella” = varkentje ( en ook nu zijn de biggen nog roze, werd genoemd en gaf het de naam porcellana en bij ons dus porselein en porselein serviesgoed.

Zo rond de 17e eeuw kwam de stroom richting Nederland eerst goed op gang, maar ook bleek men in Delft in staat na enig vallen en opstaan om iets vergelijkbaars tot stand te brengen.

Hoewel hiervoor China als bron werd genoemd, oorlogen – ook toen – waren er oorzaak van dat ook porselein geïmporteerd werd vanuit Japan, al met al voor Delft, Gouda, en het Friese Makkum en Workum braken goede tijden aan.

thee koffie en porselein

Het drinken van thee en koffie werd in de 18de eeuw een wat breder gewoonte in de bevolking, hoewel we het gegeven de prijzen en de inkomens wel over de goed bemiddelde bevolking hebben. Het wat minder bedeelde volk, dronk wat andere zaken en zeker niet in porseleinen kopjes. De concurrentie uit Engeland, waar medio 18e eeuw de lonen een stuk lager waren, betekende een behoorlijk stevig gevecht om het muntje onder welke naam dan ook. Betekende wel dat daar een aantal fabrieken zijn ontstaan van nog steeds een bepaalde faam. En natuurlijk bleef het niet bij het materiaal voor de koffie en de thee, de schotels, de terrines, kortom het hele servies kwam in porselein tot ontwikkeling.

Dan kunnen we bijvoorbeeld denken aan:

  • kopjes en schoteltjes
  • borden in diverse variaties van diepte en breedte / middellijn
  • dekschalen
  • soepterrines
  • sauskom(-men)
  • eierdopjes

Maar ook in Duitsland liet men zich niet onbetuigd : bijvoorbeeld Villeroy & Boch Keramische Werke Saarland en Frankijk : bijvoorbeeld Sèvres (Manufacture Royale de porcelaine de Sèvres) , in Engeland kennen we natuurlijk Josiah Wedgwood & Sons Limited (Stoke-on-Trent) en zoals het met mode in trends gaat, het zakt even weg, het komt weer sterk terug, en ook nu leven we in een tijd waarin porselein weer populair is, zowel in klassieke designs maar ook uiterst modern en wat retro.

Het levert absoluut een sieraad voor het oog, wanneer je met dergelijk materiaal een fraai ogend diner voorgeschoteld krijgt, het oog wil immers niet een beetje maar wel veel, als de entourage mooi is, smaakt alles nog beter.


top pagina

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *